राजकुमार गोयल देशाचे नवे मुख्य माहिती आयुक्त : N7 News Voice

माहितीच्या अधिकाराला नवे बळ; पारदर्शक प्रशासनाकडे एक पाऊल पुढे

राजकुमार गोयल 

नवी दिल्ली : देशातील माहितीच्या अधिकाराला बळकटी देणारी महत्त्वाची घडामोड घडली असून ज्येष्ठ प्रशासकीय अधिकारी राजकुमार गोयल यांची केंद्रीय माहिती आयोगाच्या (CIC) मुख्य माहिती आयुक्तपदी नियुक्ती करण्यात आली आहे. त्यांच्या नियुक्तीमुळे RTI कायदा, 2005 अंतर्गत कार्यरत असलेल्या आयोगाला अनुभवी आणि कायदेविषयक जाण असलेले नेतृत्व मिळाले आहे.

राष्ट्रपती भवनात शपथविधी

१५ डिसेंबर २०२५ रोजी राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांच्या हस्ते राजकुमार गोयल यांनी मुख्य माहिती आयुक्तपदाची शपथ घेतली. राष्ट्रपती भवनात झालेल्या या समारंभाला प्रशासनातील अनेक वरिष्ठ अधिकारी उपस्थित होते. या शपथविधीसह केंद्रीय माहिती आयोग पुन्हा एकदा पूर्ण क्षमतेने कार्यरत झाला आहे.

अनुभवसंपन्न प्रशासकीय कारकीर्द

राजकुमार गोयल हे १९९० बॅचचे आयएएस अधिकारी असून त्यांनी केंद्र सरकारमध्ये विविध महत्त्वाची पदे भूषवली आहेत.

त्यांनी न्याय विभागाचे सचिव, तसेच गृह मंत्रालयात सीमा व्यवस्थापनाशी संबंधित सचिवपदाची जबाबदारी यशस्वीपणे पार पाडली आहे. कायदा, प्रशासन, न्यायव्यवस्था आणि धोरणनिर्मितीचा त्यांना प्रदीर्घ अनुभव आहे.

केंद्रीय माहिती आयोगाचे महत्त्व

केंद्रीय माहिती आयोग ही देशातील माहिती अधिकाराची सर्वोच्च अपीलीय संस्था आहे. नागरिकांनी मागितलेली माहिती न दिल्यास किंवा नाकारल्यास त्या विरोधातील अपीलांवर आयोग निर्णय देतो.

मुख्य माहिती आयुक्त म्हणून गोयल यांची भूमिका सरकारी पारदर्शकता, जबाबदारी आणि लोकशाही मूल्ये मजबूत करण्यासाठी निर्णायक ठरणार आहे.

RTI प्रणालीला नवे चैतन्य

दीर्घकाळ मुख्य माहिती आयुक्तपद रिक्त असल्याने आयोगातील प्रकरणे प्रलंबित होती. गोयल यांच्या नियुक्तीमुळे प्रलंबित RTI अपील्स जलदगतीने निकाली निघण्याची अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे. यामुळे सामान्य नागरिकांचा माहितीच्या अधिकारावरील विश्वास अधिक दृढ होणार आहे.

पारदर्शक प्रशासनाकडे ठोस वाटचाल

राजकुमार गोयल यांची नियुक्ती ही केवळ एक प्रशासकीय निर्णय नसून, माहितीचा अधिकार अधिक प्रभावीपणे राबवण्याचा सरकारचा सकारात्मक संदेश आहे. त्यांच्या नेतृत्वाखाली केंद्रीय माहिती आयोग अधिक सक्षम, गतिमान आणि नागरिकाभिमुख बनेल, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.

देशात माहितीचा अधिकार कायदा (RTI Act, 2005) लागू झाल्यानंतर नागरिकांना माहिती मिळवून देण्यासाठी केंद्रीय माहिती आयोगाची (Central Information Commission – CIC) स्थापना करण्यात आली. याच कायद्यांतर्गत मुख्य माहिती आयुक्त (Chief Information Commissioner) हे सर्वोच्च पद निर्माण झाले.

मुख्य माहिती आयुक्त पदाची सुरुवात

भारतामध्ये मुख्य माहिती आयुक्त पदाची अधिकृत सुरुवात 2005 साली झाली. RTI कायदा अंमलात आल्यानंतर वजहत हबीबुल्ला हे देशाचे पहिले मुख्य माहिती आयुक्त म्हणून नियुक्त झाले.

मुख्य माहिती आयुक्तांची भूमिका

मुख्य माहिती आयुक्त हे केंद्रीय माहिती आयोगाचे प्रमुख असतात.

नागरिकांनी मागितलेली माहिती नाकारली गेल्यास किंवा दिली नसल्यास त्याविरोधातील अपीलांवर निर्णय देण्याचे महत्त्वाचे काम आयोग करतो. यामुळे प्रशासनिक पारदर्शकता, जबाबदारी आणि लोकशाही मूल्ये मजबूत होतात.

आतापर्यंत किती मुख्य माहिती आयुक्त?

RTI कायदा लागू झाल्यापासून आतापर्यंत १३ वे देशाचे मुख्य माहिती आयुक्त राजकुमार गोयल हे देशाचे १३ वे मुख्य माहिती आयुक्त आहेत.

राजकुमार गोयल यांच्यापर्यंत १३ लोकांनी हा पद भार सांभाळला आहे. यादीतल्या CIC चे क्रमांक पुढीलप्रमाणे आहेत: 1) Wajahat Habibullah, 2) A. N. Tiwari, 3) Satyananda Mishra, 4) Deepak Sandhu, 5) Sushma Singh, 6) Rajiv Mathur, 7) Vijai Sharma, 8) Radha Krishna Mathur, 9) Sudhir Bhargava, 10) Bimal Julka, 11) Yashvardhan Kumar Sinha, 12) Heeralal Samariya आणि 13) राजकुमार गोयल (2025 सध्याचे CIC)